Oticanje nogu predstavlja nakupljanje tečnosti u nogama i može se javiti na različitim nivoima – u stopalima, skočnim zglobovima i/ili potkolenicama. Uzroci otečenih nogu su brojni, a najvažnije je utvrditi razlog nastanka otoka, jer se njegovo povlačenje najčešće postiže lečenjem osnovnog uzroka.

Koje su glavne tegobe pacijenata kada se javi otok nogu?

Medicinski naziv za otok je edem. Pacijenti sa edemom nogu najčešće se žale na:

• osećaj težine u nogama,
• pogoršanje otoka pri dugom stajanju ili sedenju,
• zategnutu i sjajnu kožu nogu.

Kod dugotrajnog otoka koža može biti tamnije boje (hiperpigmentacija), suva i perutava. Obim nogu je obično veći nego što je uobičajeno. Kada se koža otečene noge pritisne prstom nekoliko sekundi, ostaje otisak koji se potom polako povlači.

Poseban oprez je potreban ako se otok javi kod osoba sa povećanim rizikom od tromboze, kao što su trudnice, osobe sa malignim oboljenjima, pacijenti sa poznatim poremećajem zgrušavanja krvi, osobe koje uzimaju hormonsku terapiju i dr.

Kada se javiti lekaru?

Hitno se javiti lekaru u sledećim situacijama:

• ako se otok pojavi iznenada, na jednoj nozi, uz bol i crvenilo kože;
• ako se uz otok javi otežano disanje ili bol u grudima;
• ako se otok pojavi naglo, uz brzo povećanje obima noge;
• ako se otok noge pojavi nakon dužeg ležanja, putovanja ili operacije.

Iako postoje brojni uzroci otečenih nogu, važan je pregled lekara – vaskularnog hirurga, koji može utvrditi da li je uzrok otoka u promenama krvnih sudova nogu.

Koji su najčešći uzroci otoka nogu?

Najčešće su bezopasni uzroci, kao što su dugotrajno stajanje ili sedenje, toplo vreme, trudnoća i gojaznost. U tim situacijama otok se obično povlači pri ležanju, promenom temperature vazduha, posle porođaja ili regulisanjem telesne težine.

Međutim, najzastupljeniji medicinski uzroci su:

• Hronična venska insuficijencija, kao najčešći uzrok otoka nogu.
• Srčana slabost (srčana insuficijencija), kada srce radi smanjenom snagom. Tada se tečnost zadržava u venama, a otok se najčešće javlja na obe noge i može biti praćen otežanim disanjem i zamaranjem.
• Bolesti bubrega. Bubrezi čiste krv od štetnih materija i regulišu sastav telesnih tečnosti i nivo elektrolita. Kod oboljenja bubrega dolazi do zadržavanja soli i vode, zbog čega se mogu javiti otoci na nogama i drugim delovima tela.
• Bolesti jetre. Kod oštećenja jetre smanjuje se stvaranje proteina u krvi, što omogućava prelazak tečnosti u tkiva i stvaranje edema.
• Lekovi. Određeni lekovi mogu izazvati otoke nogu kao neželjeni efekat. Među njima su lekovi za visok krvni pritisak (blokatori kalcijumskih kanala), kortikosteroidi (lekovi za smanjenje zapaljenja), nesteroidni antiinflamatorni lekovi (lekovi protiv bolova), hormonska terapija i drugi.

Kada posumnjati da je problem sa venama uzrok otoka nogu?

Postoje određeni znaci i simptomi koji ukazuju da je problem sa venama razlog za nstanak otoka nogu.

Kod oštećenja vena (venske insuficijencije) otok se obično pogoršava tokom dana i prilikom stajanja, dok se stanje popravlja tokom noći, nakon odmora ili podizanja nogu. Otok je najčešće u potkolenicama i oko skočnih zglobova, često obostran.

Ukoliko problem sa venama dugo traje, obično dolazi do promena na koži nogu. Koža može biti tamnije prebojena (hiperpigmentacija), tanka i suva, a vene nogu mogu biti vidljive. U najtežim slučajevima može se javiti otvorena rana (ulkus) na nogama, najčešće oko skočnog zgloba.

Pacijenti koji imaju probleme sa venama nogu najčešće se žale na teške i umorne noge, na osećaj napetosti u nogama, uz moguće grčeve u listovima. Otok u početku obično nije bolan, ali može postojati nelagodnost.

Lekar će posumnjati da postoji problem sa venama na osnovu kliničkog pregleda pacijenta, simptoma, okolnosti pod kojima se javlja otok nogu, postojanja pridruženih oboljenja i dopunske dijagnostike. Kod dopunskih dijagnostičkih metoda primarno se misli na Color doppler – ultrazvučni pregled vena (Doppler krvnih sudova donjih ekstremiteta), kojim se pregledaju duboke i površinske vene, analizira protok krvi kroz vene i procenjuje prisustvo krvnog ugruška (tromboze).